راهنمای جامع پردازنده های (Intel و AMD) | تشخیص نسل CPU، معنی پسوندها، مقایسه قدرت، انتخاب بهترین پردازنده و کاربرد هر مدل

نسل پردازنده Intel یعنی چه؟

Generation یا نسل، یکی از روش های Intel برای دسته بندی
دوره های مختلف خانواده Core بوده است.

تغییر نسل می تواند همراه با تغییر Microarchitecture،
Process Node، تعداد هسته، گرافیک مجتمع، حافظه قابل پشتیبانی،
قابلیت های پلتفرم یا ترکیبی از این موارد باشد.

بنابراین عدد نسل اطلاعات مفیدی درباره دوره فنی محصول می دهد،
اما به تنهایی مشخصات کامل پردازنده را بیان نمی کند.

تشخیص نسل دوم تا نهم Intel Core

در بسیاری از پردازنده های Core i این دوره،
اولین رقم شماره مدل پس از نام Tier نشان دهنده نسل است.

نسل اول Intel چرا استثنا است؟

در نسل اول Core، سیستم نام گذاری مانند نسل های دوم به بعد
یک رقم مشخص و واضح برای Generation در ابتدای مدل نداشت.

برای مثال مدل هایی مانند:

Core i5-520M
Core i7-720QM

متعلق به خانواده های اولیه Intel Core هستند، اما نمی توان
صرفاً با قانون «اولین رقم = نسل» آن ها را تشخیص داد.

نسل دهم Intel چگونه تشخیص داده می شود؟

از نسل دهم به دلیل دو رقمی شدن Generation،
باید دو رقم ابتدایی مدل را بررسی کنیم.

ساختار مدل های نسل دهم نمونه خوبی است از اینکه حتی داخل
یک Generation ممکن است خانواده ها و شیوه های شماره گذاری
متفاوتی دیده شوند.

تشخیص نسل های 11، 12، 13 و 14

در Core iهای این نسل ها، دو رقم ابتدایی شماره مدل
معمولاً نسل را به شکل واضح نشان می دهند.

اشتباه مهم: i7 به معنی نسل هفتم نیست

در نام:

Core i7-11800H

عبارت i7 Performance Tier است،
نه Generation.

نسل از عدد 11 تشخیص داده می شود.

تمرین تشخیص نسل

آیا نسل بالاتر همیشه یعنی CPU سریع تر؟

خیر.

Generation فقط یکی از عوامل مقایسه است.

برای مثال یک پردازنده سری H از نسل قدیمی تر ممکن است
در Workload چند هسته ای از یک پردازنده U نسل جدیدتر
سریع تر باشد.

همین موضوع یکی از دلایل اهمیت Suffix و Power Class است.

مثال: i7 نسل 8 H در برابر i5 نسل 11 U

فقط از روی عبارت i7 و i5 نمی توان برنده را مشخص کرد.

همچنین فقط از روی نسل 8 و 11 نیز نباید نتیجه نهایی گرفت.

باید موارد زیر را کنار هم قرار دهیم:

• مدل دقیق
• Microarchitecture
• تعداد Core و Thread
• IPC
• فرکانس
• Power Class
• Cooling لپ تاپ
• نوع Workload

در مرکز مقایسه کتاب نمونه های واقعی از همین نوع
بررسی خواهند شد.

در این کتاب هر نسل چگونه بررسی خواهد شد؟

صرفاً یک جدول از نسل ها نمی سازیم.

برای هر نسل مهم Intel ساختار زیر اجرا می شود:

مهم: این روش برای تمام CPUهای جدید Intel قابل استفاده نیست

Intel در خانواده های جدید سیستم نام گذاری خود را تغییر داده است.

مدل هایی که با:

Intel Core Ultra

یا برخی خانواده های جدید:

Intel Core

عرضه می شوند از سیستم Series استفاده می کنند و نباید
مستقیماً با قانون Core i نسل 2 تا 14 خوانده شوند.

Intel Core Ultra را چگونه تشخیص دهیم؟

در Core Ultra عدد ابتدای SKU برای مشخص کردن Series
اهمیت دارد.

نمونه آموزشی:

Seriesهای جدیدتر نیز همین سیستم نسل جدید خانواده Core Ultra
را ادامه می دهند.

Core i کلاسیک و Core Ultra را با هم قاطی نکنید

نقشه کلی نسل های Intel Core

نسل اول Intel Core؛ نقطه شروع خانواده Core i

نسل اول دوره شکل گیری خانواده Core i3، Core i5 و Core i7
به شکلی نزدیک به نام گذاری مدرن بود.

این پردازنده ها امروز بیشتر اهمیت تاریخی و آموزشی دارند
و برای خرید سیستم مدرن معمولاً گزینه هدف محسوب نمی شوند.

نسل دوم؛ Sandy Bridge و یک جهش مهم

Sandy Bridge یکی از نسل های مهم تاریخی Intel بود و
نسبت به نسل اول تغییر معماری قابل توجهی ایجاد کرد.

این دوره همچنین مسیر ادغام بیشتر قابلیت های پردازنده و
گرافیک مجتمع را ادامه داد.

نسل سوم؛ Ivy Bridge

Ivy Bridge ادامه مسیر Sandy Bridge بود و تغییر فناوری ساخت
یکی از ویژگی های مهم این دوره محسوب می شد.

بنابراین تفاوت نسل 2 و 3 فقط از روی فرکانس قابل توضیح نیست؛
Efficiency و فناوری ساخت نیز تغییر کرده بودند.

نسل چهارم؛ Haswell

Haswell تغییرات مهمی در Microarchitecture و مدیریت توان ایجاد کرد
و برای سیستم های موبایل اهمیت زیادی داشت.

بسیاری از Workstationها و لپ تاپ های حرفه ای قدیمی با
پردازنده های نسل چهارم هنوز در بازار دست دوم دیده می شوند،
اما سن پلتفرم باید در تصمیم خرید لحاظ شود.

نسل پنجم؛ Broadwell

Broadwell بیشتر به عنوان ادامه و تکامل Haswell با فناوری
ساخت جدیدتر شناخته می شود.

این نسل در برخی رده های بازار عمر کوتاه تر یا حضور محدودتری
نسبت به نسل های اطراف خود داشت.

نسل ششم؛ Skylake

Skylake یکی از مهم ترین پایه های معماری Intel در این دوره بود.

اهمیت آن فقط به خود نسل ششم محدود نشد؛ نسل های بعدی برای مدتی
مسیر تکامل طراحی نزدیک به این خانواده را ادامه دادند.

نسل هفتم؛ Kaby Lake

Kaby Lake نسبت به Skylake بیشتر روی بهینه سازی،
فرکانس و قابلیت های Media تمرکز داشت.

برای خرید استوک، نسل هفتم باید با قیمت و نوع کاربرد سنجیده شود؛
چون نسل هشتم در بسیاری از مدل های موبایل یک تغییر بسیار مهم
در تعداد هسته ایجاد کرد.

نسل هشتم؛ یکی از مهم ترین نسل ها برای بازار لپ تاپ استوک

نسل هشتم را نباید با یک Code Name واحد خلاصه کرد.
در این نسل خانواده هایی مانند Kaby Lake Refresh،
Coffee Lake و Whiskey Lake دیده می شوند.

یکی از مهم ترین تغییرات برای لپ تاپ های U-Series این بود که
بسیاری از مدل های Core i5 و Core i7 از ساختار دو هسته ای نسل قبل
به چهار هسته رسیدند.

مقایسه نسل 7، 8 و 9

نسل نهم؛ Coffee Lake Refresh

نسل نهم در بخش Performance و پردازنده های H و Desktop
اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در لپ تاپ های Workstation و Gaming استوک، مدل هایی مانند
Core i7 و Core i9 نسل نهم هنوز می توانند برای برخی Workloadها
قدرت قابل توجهی ارائه دهند.

نسل دهم؛ نسلی که فقط با عدد 10 نمی توان آن را فهمید

نسل دهم نمونه بسیار خوبی از محدودیت مفهوم Generation است.

در این دوره هم خانواده Comet Lake وجود داشت و هم Ice Lake،
که از نظر طراحی و فناوری ساخت یکسان نبودند.

بنابراین هنگام دیدن «نسل 10» حتماً باید مدل کامل و خانواده
پردازنده را بررسی کرد.

نسل 10 در برابر نسل 11

در بخش مهمی از بازار موبایل، نسل 11 با Tiger Lake
تغییرات مهمی در هسته CPU، گرافیک مجتمع و Platform ایجاد کرد.

به همین دلیل مقایسه یک i5 نسل 10 با i5 نسل 11 باید بر اساس
مدل دقیق انجام شود، نه صرفاً اختلاف یک عدد در Generation.

نسل یازدهم؛ Tiger Lake در لپ تاپ

Tiger Lake یکی از خانواده های مهم نسل 11 موبایل بود.

این نسل در بسیاری از لپ تاپ های تجاری و حرفه ای استوک
هنوز جایگاه مناسبی دارد، مخصوصاً وقتی Efficiency،
گرافیک مجتمع و Platform مدرن تر نسبت به نسل های قدیمی تر
اهمیت داشته باشد.

نسل دوازدهم؛ Alder Lake و تغییر بزرگ معماری Hybrid

نسل 12 یکی از مهم ترین نقاط تغییر در تاریخ جدید Intel بود.

Alder Lake ترکیب Performance-core و Efficient-core را
به شکل گسترده وارد محصولات مصرفی کرد.

از این نسل به بعد دیگر فقط شمردن «تعداد Core» کافی نیست؛
نوع هسته نیز اهمیت پیدا می کند.

نسل 11 در برابر نسل 12؛ چرا این گذار مهم است؟

تغییر از نسل 11 به 12 فقط افزایش فرکانس یا شماره مدل نبود.

نحوه سازمان دهی Coreها تغییر کرد و Performance Hybrid Architecture
وارد بخش گسترده تری از محصولات شد.

بنابراین مقایسه مدل های این دو نسل باید Core Configuration
را نیز شامل شود.

نسل سیزدهم؛ توسعه مسیر Raptor Lake

نسل 13 مسیر معماری Hybrid را ادامه داد.

در بسیاری از رده ها تعداد E-Core، Cache یا فرکانس نسبت به
مدل های معادل نسل قبل افزایش پیدا کرد.

اما میزان تفاوت دقیق میان مدل ها یکسان نیست و باید SKU به SKU
مقایسه شود.

نسل چهاردهم؛ پایان دوره نام گذاری کلاسیک Core i

نسل 14 در بسیاری از محصولات ادامه و بهینه سازی مسیر Raptor Lake بود.

به همین دلیل در برخی مقایسه ها تفاوت آن با نسل 13
بسیار کمتر از جهشی مانند نسل 11 به 12 است.

پس از این دوره، خانواده های Intel Core و Core Ultra
با سیستم نام گذاری Series اهمیت بیشتری پیدا کردند.

مقایسه نسل 12، 13 و 14

برای خرید لپ تاپ استوک، نسل ها را چگونه دسته بندی کنیم؟

این دسته بندی مطلق نیست و قیمت، مدل و Workload می توانند
نتیجه را تغییر دهند؛ اما برای ساخت یک مدل ذهنی:

روش صحیح مقایسه دو CPU از دو نسل متفاوت

مثال مقایسه ای: نسل 7 U در برابر نسل 8 U

این یکی از مقایسه های مهم بازار استوک است.

بسیاری از مدل های معروف U-Series نسل هفتم دو هسته ای بودند،
در حالی که مدل هایی مانند Core i5-8250U نسل هشتم چهار هسته داشتند.

بنابراین حتی اگر هر دو پردازنده Core i5 و U-Series باشند،
اختلاف Multi-Core می تواند قابل توجه باشد.

مثال مقایسه ای: نسل 11 در برابر نسل 12

در این مقایسه فقط افزایش Generation مطرح نیست.

ورود Hybrid Architecture در نسل 12 باعث شد مفهوم
Core Count و Thread Count نیز تغییر کند.

بنابراین برای فهم اختلاف باید P-Core و E-Core را نیز
وارد تحلیل کرد.

چه اتفاقی برای نام Core i افتاد؟

در خانواده Core کلاسیک سال ها با نام هایی مانند
Core i3، Core i5، Core i7 و Core i9 روبه رو بودیم.

در Core Ultra حرف i از Performance Tier حذف شد و
ساختارهایی مانند:

Intel Core Ultra 5
Intel Core Ultra 7
Intel Core Ultra 9

جایگزین ساختار Core i در این خانواده شدند.

بنابراین Core Ultra 7 را نباید «Core i7 جدید» به معنای
ساده و مستقیم در نظر گرفت. این یک خانواده نام گذاری
متفاوت است و باید بر اساس Series و SKU خودش خوانده شود.

عدد 5، 7 یا 9 در Core Ultra چه معنایی دارد؟

این عدد Performance Tier یا رده محصول را نشان می دهد.

به صورت کلی:

Series در Core Ultra چیست؟

در این خانواده، Intel به جای سیستم Generation کلاسیک
Core i از Series برای دسته بندی دوره های محصول استفاده می کند.

مهم ترین قانون سریع این است:

Intel Core Ultra Series 1 چیست؟

Series 1 اولین دوره اصلی Core Ultra بود.

نمونه های شناخته شده موبایل شامل مدل هایی مانند:

Core Ultra 5 125H
Core Ultra 5 125U
Core Ultra 7 155H
Core Ultra 7 155U
Core Ultra 7 165H

هستند.

اگر SKU با عدد 1 شروع شود، در سیستم نام گذاری Core Ultra
با Series 1 روبه رو هستیم.

چرا Series 1 از نظر معماری مهم است؟

Series 1 دوره مهمی در حرکت Intel به سمت طراحی چندبخشی تر
پردازنده های موبایل بود.

در این دوره CPU، GPU، NPU و سایر بخش های پردازنده
باید به شکل یک مجموعه در نظر گرفته شوند.

این تغییر باعث می شود تحلیل Core Ultra فقط با تعداد
هسته های CPU کامل نباشد.

Intel Core Ultra Series 2 چیست؟

مدل هایی که SKU آن ها با عدد 2 شروع می کند
در Core Ultra Series 2 قرار می گیرند.

نمونه:

Core Ultra 7 258V

در این مدل:

آیا همه پردازنده های Series 2 شبیه Core Ultra 7 258V هستند؟

خیر.

این یکی از نکات بسیار مهم در فهم نام گذاری جدید Intel است.

Series یک دوره محصول را مشخص می کند، اما داخل همان Series
می توان مدل هایی با Suffix، تعداد هسته، توان، گرافیک و
اهداف طراحی متفاوت داشت.

بنابراین عبارت «Series 2» به تنهایی برای مقایسه Performance
دو CPU کافی نیست.

Intel Core Ultra Series 3 چیست؟

Series 3 ادامه نسل جدید خانواده Core Ultra است و
مدل های آن با SKUهایی که از 3 شروع می شوند
قابل شناسایی هستند.

همان قانون مهم پابرجاست:

Series را نباید به تنهایی با Performance یکی دانست.
مدل دقیق، Suffix، تعداد هسته، GPU، NPU و Power Class
باید بررسی شوند.

مقایسه Series 1، Series 2 و Series 3 چگونه باید انجام شود؟

مقایسه Series قبل و بعد چه چیزی به ما می گوید؟

درست مانند Generationهای قدیمی، هر Series را با Series
قبل و بعد مقایسه می کنیم.

اما تمرکز فقط روی CPU Performance نیست.

موارد زیر نیز بررسی می شوند:

• Performance هر هسته
• Multi-Core Performance
• Efficiency
• گرافیک مجتمع
• NPU و AI Performance
• Memory Support
• Battery Life
• Power Class
• قابلیت های پلتفرم

چرا در Core Ultra دیگر فقط CPU مهم نیست؟

در سیستم های جدیدتر، پردازش می تواند میان چند Engine
تخصصی تقسیم شود.

NPU چیست؟

NPU مخفف

Neural Processing Unit

است.

این واحد برای پردازش برخی عملیات مرتبط با شبکه های عصبی
و AI طراحی شده است.

هدف اصلی NPU این نیست که جای CPU یا GPU را بگیرد؛
بلکه Workload مناسب را با Efficiency بیشتری اجرا کند.

NPU چه زمانی اهمیت دارد؟

اهمیت NPU زمانی بیشتر می شود که سیستم عامل یا نرم افزار
بتواند بخشی از AI Workload را به این واحد واگذار کند.

برای مثال برخی عملیات مرتبط با تصویر، صدا،
Video Conference یا AI محلی می توانند از Accelerator
تخصصی استفاده کنند.

اما وجود NPU به تنهایی تضمین نمی کند تمام نرم افزارهای AI
سریع تر اجرا شوند.

TOPS چیست؟

TOPS مخفف

Trillions of Operations Per Second

است و در حوزه AI برای بیان ظرفیت محاسباتی برخی Engineها
استفاده می شود.

اما TOPS نیز مانند GHz نباید بدون توجه به نوع داده،
نرم افزار و معماری به تنهایی برای مقایسه استفاده شود.

پسوندهای Core Ultra چرا مهم هستند؟

حتی در یک Performance Tier و Series مشابه،
Suffix می تواند کلاس طراحی محصول را تغییر دهد.

در مدل های موبایل Core Ultra با پسوندهایی مانند:

H / U / V

و در برخی خانواده های دیگر با پسوندهای متفاوت روبه رو می شویم.

مثال: Core Ultra 7 155H در برابر Core Ultra 7 155U

هر دو:

• Core Ultra هستند.
• Tier 7 دارند.
• از Series 1 هستند.

اما H و U نشان می دهند با دو کلاس طراحی متفاوت روبه رو هستیم.

بنابراین نمی توان صرفاً به دلیل یکسان بودن عدد 155
انتظار Performance، توان یا رفتار حرارتی یکسان داشت.

مثال: Core Ultra 7 155H در برابر Core Ultra 7 258V

این مقایسه حتی پیچیده تر است.

هر دو Core Ultra 7 هستند، اما:

• یکی Series 1 است.
• دیگری Series 2 است.
• Suffix متفاوت دارند.
• هدف طراحی دستگاه می تواند متفاوت باشد.
• ساختار CPU، GPU و NPU می تواند متفاوت باشد.

بنابراین عدد Tier مشترک به هیچ وجه برای پیش بینی
Performance کافی نیست.

Core Ultra 7 را چگونه با Core i7 نسل 13 یا 14 مقایسه کنیم؟

نباید تصور کنیم:

Core Ultra 7 = Core i7 + New Name

برای مقایسه باید ابتدا کلاس محصول را برابر کنیم.

مثلاً یک مدل کم مصرف را نباید بدون توجه به Power Class
با یک مدل HX Performance مقایسه کرد.

سپس موارد زیر بررسی می شوند:

• Single-Core
• Multi-Core
• Power Efficiency
• Integrated GPU
• NPU
• Memory
• Battery
• Cooling
• Workload واقعی

آیا هر Core Ultra Series فقط یک Microarchitecture دارد؟

بهتر است Series را به عنوان دسته بندی محصول ببینیم،
نه نام یک Microarchitecture واحد.

داخل یک Series ممکن است خانواده ها و طراحی های مختلف
برای کلاس های متفاوت محصول وجود داشته باشند.

بنابراین برای تحلیل مهندسی باید Code Name و مدل دقیق
همان SKU را نیز بررسی کرد.

Ryzen 3، Ryzen 5، Ryzen 7 و Ryzen 9 یعنی چه؟

مانند Tierهای Intel، این اعداد جایگاه کلی محصول را
در خانواده Ryzen مشخص می کنند.

مهم ترین قانون AMD: Series با Zen Architecture یکی نیست

یکی از بزرگ ترین اشتباهات هنگام بررسی پردازنده های AMD
این است که فرض کنیم تمام CPUهای یک Product Series
از یک معماری Zen استفاده می کنند.

این فرض مخصوصاً در Ryzen Mobile 7000 اشتباه است.

هر سه پردازنده عبارت Ryzen 7000 را دارند،
اما از نظر Architecture و هدف طراحی یکسان نیستند.

مثال اول: Ryzen 7 7730U

مدل کامل:

AMD Ryzen 7 7730U

مثال دوم: Ryzen 7 7840U

حالا مدلی را ببینیم که ظاهراً بسیار شبیه قبلی است:

AMD Ryzen 7 7840U

مقایسه Ryzen 7 7730U و Ryzen 7 7840U؛ چرا نام Series کافی نیست؟

حتی Tier، Series، Core Count و Suffix این دو پردازنده
می تواند در نگاه اول مشابه به نظر برسد؛ اما معماری آنها
متفاوت است.

این مثال نشان می دهد چرا در AMD باید مدل کامل را بخوانیم.

رمز مهم در Ryzen Mobile 7000

AMD برای خانواده Ryzen Mobile 7000 از یک ساختار شماره گذاری
استفاده کرد که بخشی از شماره مدل اطلاعات بیشتری درباره
معماری پردازنده ارائه می دهد.

برای مثال:

7730U

و:

7840U

فقط دو مدل متفاوت از یک Series نیستند؛
معماری CPU آنها نیز متفاوت است.

ارقام مدل Ryzen Mobile را چگونه تحلیل کنیم؟

آیا Ryzen Desktop 7000 هم همین قانون را دارد؟

خیر؛ اینجا یکی از تفاوت های مهم Desktop و Mobile مشخص می شود.

برای مثال:

Ryzen 9 7900

یک پردازنده دسکتاپ Ryzen 7000 با معماری Zen 4 است.

اما نباید روش رمزگشایی Mobile 7000 را مکانیکی روی این مدل
اعمال کنیم.

ابتدا باید Market Segment و خانواده پردازنده را تشخیص دهیم.

نقشه کلی معماری Zen در Ryzen

برای مقایسه Ryzen، Series مهم تر است یا Zen؟

هر دو اطلاعات مهمی می دهند، اما برای فهمیدن
طراحی CPU، Architecture اهمیت بسیار زیادی دارد.

Series بیشتر جایگاه محصول را در Portfolio مشخص می کند،
در حالی که Zen Architecture اطلاعات عمیق تری درباره
طراحی Core به ما می دهد.

در مقایسه حرفه ای باید هر دو را کنار هم ببینیم.

پسوند AMD Ryzen چه چیزی به ما می گوید؟

پسوند انتهای مدل یکی از مهم ترین بخش های نام پردازنده است.

نمونه هایی که در پردازنده های موبایل AMD دیده می شوند:

U / HS / H / HX

این پسوندها به کلاس طراحی و هدف محصول مربوط هستند.

جزئیات کامل این پسوندها، توان مصرفی، رفتار حرارتی
و مقایسه مستقیم آنها در فصل مستقل Suffixهای AMD
بررسی خواهد شد.

مثال سوم: Ryzen 7 7745HX

مدل:

AMD Ryzen 7 7745HX

این پردازنده نیز Ryzen 7000 است، اما با 7730U
تفاوت بسیار مهمی دارد.

Ryzen 7 7730U در برابر Ryzen 7 7745HX

اگر فقط عبارت Ryzen 7 7000 را ببینیم،
ممکن است تصور کنیم این دو پردازنده بسیار نزدیک هستند.

اما در واقع:

• معماری متفاوت دارند.
• Code Name متفاوت دارند.
• Power Class کاملاً متفاوت دارند.
• هدف طراحی لپ تاپ متفاوت است.

یکی برای سیستم های کم مصرف طراحی شده و دیگری
برای لپ تاپ های High Performance.

Ryzen AI چیست و چرا دوباره نام گذاری تغییر کرده است؟

در خانواده های جدیدتر AMD با نام هایی مانند:

Ryzen AI 9 HX 370
Ryzen AI 9 365
Ryzen AI 7 350

روبه رو می شویم.

این سیستم را نباید با قانون Ryzen Mobile 7000
رمزگشایی کرد.

Ryzen AI یک خانواده جدیدتر با ساختار نام گذاری خودش است
و در فصل مستقل AMD Ryzen AI به طور کامل بررسی خواهد شد.

الگوریتم مطمئن برای تشخیص یک پردازنده AMD